يشگامان اولين و فاتحان نخستين ، از جمله مشهورترين و جسورترين مردماني بوده اند که دست به اينگونه اقدامات در تاريخ بشري زده اند. اگر قدري به گذشته هاي دور باز گرديم و آن را با زمان حال مقايسه کنيم هر چه بيشتر و ملموس تر بر تلاش فاتحان و اقدامات کاوشگرانه آنان آفرين خواهيم گفت. تلاشگراني که بدون دسترسي به تجهيزات و وسايل کنوني ، فقط با عزمي راسخ و پايدار گام در راههايي نهادند که از آنها   مي توان به عنوان درخشان ترين صفحات تاريخ نام برد. پيشگامان نخستين تلاش هاي کوهنوردي چه در کشورمان ايران و چه در کشورهاي ديگر رنجها و مصاعب بسيار زيادي رادر اين راه متحمل شدند و با هوشياري و ژرف نگري خاصي به آنچه مي خواستند ، دست يافتند. شايد خود نيز به درستي باور نداشتند که به چه کار بزرگي دست يافتند که از آن جمله مي بايد از مقوله نخستين صعود تابستاني و زمستاني بر بام ايران دماوند نام برد.

تاريخ کوهنوردي ايران به خصوص به صورت متمرکز بر روي دماوند ، در فصول مختلف سال شاهد پيروزي هاي تلخ و شيرين بسياري بوده است. از جمله ويژگي هاي مهم نگارش تاريخچه صعودهاي تابستاني و زمستاني بر يک ارتفاع ، مي تواند موارد مختلف و متفاوتي باشد که در اين مورد مي بايد از چگونگي سفر گذشتگان ، چگونگي روند رو به رشد شناخت جغرافيايي منطبق بر اضلاع يک کوه به مرور زمان ، انجام برنامه هاي جديدتر زمستاني و تابستاني بر روي مسيرها و يالهايي که براي نخستين بار اقدام به صعود آن مي کنيم ، نام برد.

فکر صعود به قله دماوند بدون امکانات و تجهيزات زمستاني هم اکنون امري خارج از محدوده فکري کوهنوردان است و انجام آن خطرناک ، غيرممکن ، دشوار و فوق دشوار تلقي مي گردد. اگر چه با نيم نگاهي به جهان خارج و ديدن عکسهاي 1920پويندگان راه اورست و مقايسه آن با وسايل و تجهيزات آن زمان نسبت به پوشاک و تجهيزات زمستاني در 80 سال پيش ايران غير قابل تصور مي نمايد. ليکن کوشاترين افراد تنها با عزمي راسخ و عشق به دماوند گام در اين راه دشوار نهادند و سختي ها را پشت سر گذاشته و پيروزي را در آغوش کشيدند . بنابراين در برداشت هاي اوليه مبحث فوق که در اين مقاله به شرح آن پرداخته ام و آن را به صورتي فهرست وار ارائه نموده ام ، کماکان مي بايست انتظار داشته باشيم که برنامه هايي چند از قلم افتاده يا به صورت ناقص آورده شده باشد.

تاريخچه صعودهاي زمستاني و تابستاني بر قله دماوند به دو بخش تقسيم مي گردند که عبارتند از:

الف) برنامه هاي صعود قبل از سال 1300 کوهنوردي و دست يابي به ارتفاعات به صورت اتفاقي

ب) برنامه هاي صعود بعد ازسال 1300 و دوره معاصر کوهنوردي سازمان يافته ايران.

با مراجعه به تاريخ و کتب معتبري که در اين مقوله وجود دارد مي توان از اشارات و محدود مقالاتي در اين خصوص استفاده کرد که از جمله مي بايد از خلاصه سفرنامه ابودلف خزرجي در سال341ه.ق. که گويا صعودي نيمه تمام بر قله دماوند داشته ياد کرد.

از جمله ديگر فعاليتهاي کاوشگرانه بر قله دماوند بايد به موارد زير اشاره کرد:

در سال 1836 ميلادي برابر با 1215 ش (مستر تامسون) به قله دماوند صعود نمود ، تامسون اولين شب ماني بر فراز قله دماوند را نيز به نام خود ثبت نموده است.

در سال 1857م برابر با 1236 خورشيدي در دوازدهمين سال سلطنت ناصر الدين شاه و در ايام جشن تولدش ، نخستين صعود مستند ايراني به قله دماوند توسط محمد صادق خان قاجار(سرهنگ توپخانه) ، مصطفي قلي خان(ياور توپخانه) و ميرزا فتح اله پسر نصير الملک (وزير اوقاف) و عسگر خان (برادر صاحب جمع) انجام شد که ضمن صعود به قله ، ارتفاع آن را 6613 ذرع تعيين و ثبت نموده اند و به شرح مشاهدات خود روي قله و دهانه آتشفشاني آن پرداخته و از وجود کرم هاي يخ اطلاع داده اند .

روز چهارم مرداد ماه 1239 خورشيدي برابر با 26 ژوئن سال 1860 ميلادي دکتر هنريش بروگشن استاد دانشگاه برلين ، شرق شناس و معاون حوزه موزه مصر همره با بارون مينوتولي سفير دولت پروس طي يک برنامه چهار روزه از طريق دره لار به قله دماوند صعود نمود.

در تابستان سال 1868 ميلادي برابر با 1247 خورشيدي قديمي ترين و اولين راهنماي شناخته شده در تاريخ کوهنوردي ايران به نام قربان از اهالي رينه به عنوان راهنما دو کوهنورد آلماني به نام هاي مورلا و فرش فيلد  را تا قله دماوند هدايت کرده است.

سه شنبه 22 ماه ربيع الثاني سال 1288 ه.ق برابر با 1250 ه.ش چهار کوهنورد ايراني عبارت از مشهدي علي محمد آفتاب گرمانچي ، کربلايي اسد اله ، سيد عزيز اله و حسين بالون ساز به عنوان دومين گروه ايراني به قله دماوند صعود کردند.

شاخصه مهم کار اين کاروان ، اولين شب ماني ايرانيان برفراز قله دماوند است که با چنين قدمت ، از اهميتي خاص برخوردار مي باشد. پس از شب ماني مستر تامسون در 1836 ميلادي اين دومين شب ماني تاريخي است و اين صعود نخستين بار از قسمت شمال انجام شده است.

روز سوم دسامبر سال 1889 برابر با 12/9/1268 در هواي توفاني و در دماي 26 درجه زير صفر ژاک، ژان ماري  دمرگان اولين صعود زمستاني به قله دماوند را به نام خود ثبت نمود.

در تاريخ 27/9/1304 برابر با 18 دسامبر سال 1925 ميلادي ، اولين پرواز با هواپيما بر فراز قله دماوند به وسيله هواپيماي فرانسوي توسط کاپيتان ژيديه انجام شد ، در اين پرواز وزير جنگ ايران نيز شرکت داشت.

خانمي اهل انگليس به نام جي پي سامرا سکيل به عنوان اولين بانو به قله دماوند صعود کرد.

در سال 1322 پرويزي موفق به نخستين صعود تابستاني به قله دماوند مي گردد.

اولين صعود گروهي به دماوند در سال 1323 از مسير جنوبي و به سرپرستي منوچهر مهران انجام گرفت.

ملوک تيموري اولين بانوي ايراني که قله دماوند را از مسير رينه در تاريخ بيست و چهارم مرداد 1325 به همراه 10 نفر از کوهنوردان باشگاه نفت صعود نمود.

تابستان 1325 يک گروه از کوهنوردان به سرپرستي محمد کاظم گيلانپور به همراهي پرويزي، امير فيض کتيبه اي، نوايي،  شفيعي ها و افشار موفق به نخستين صعود تابستاني از يال شمال شرقي دماوند        مي گردند.

در تابستان 1326 براي نخستين بار محمد پرويزي با لوازم اسکي خود به قله دماوند صعود کرد و با اسکي از قله سرازير شد، وي از اولين کساني است که ازطريق مسير شرقي به قله صعود نمود.

تابستان 1326 صعود از جبهه شمالي توسط محمد کاظم گيلانپور، معتمدي و عوض خاني، همچنين نخستين صعود بانوان از راه جنوبي به سرپرستي گيلانپور انجام گرفت. بانوان کوهنورد عبارت بودند از: فروغ ارشدي، بدري تاج بخش، عصمت قاضي، فرخ کوهکن و سوزان شريکر.

نخستين صعود بانوان کوهنورد، در سال 1328 از تيغه شمال شرقي به قله دماوند به سرپرستي جليل کتيبه اي صورت گرفت.

تابستان 1331 از جبهه شرقي دماوند تا ارتفاع 4900 متر و لب دره يخار توسط کوهنوردان سازمان کوهنوردي و اسکي دماوند صعود شد.(اولين سابقه صعود در دره يخار)

گغام ميناسيان، منوچهر جهانگير، سرمدي، بالکاني و گالوستيان فقيد در تابستان 1331 از راه سنگ نو به دره شمالي دماوند و از پايين کوه، صعود از يال شمالي را آغاز و شب را در نزديکي قله به سر برده و روز بعد برفراز آن قرار گرفتند.

زمستان 1335 خليل ميلاني و غلامرضا اکينچه از سازمان کوهنوردي جاويد و محمد باقر زيادتي از سازمان کوهنوردي و اسکي دماوند براي نخستين بار به قله سفيد پوش دماوند از مسير جنوبي صعود کردند. اين آغاز گشايش سرفصل هاي جديد براي صعودهاي سنگين زمستاني گرديد و سنت شکني شد که از اهميتي ويژه برخوردار بود.

از روز نهم تا 11 مهر 1343 مهري زرافشان از سازمان کوهنوردي و اسکي دماوند، نلي بقاييان از باشگاه آرارات، ناصر رستمي از باشگاه تاج و عباس علي زاده از کوهنوردان آزاد به عنوان بزرگترين برنامه کوهنوردي سال به قله دماوند صعود کردند و پس از يک شب ماني برفراز قله بازگشت نمودند.

شب 11 مهرماه دو بانوي قدرتمند کوهنوردي ايران، مهري زرافشان و نلي بقاييان، اولين شب ماني بانوان ايران را بر فراز قله دماوند به نام خود ثبت کردند.

روز 5 تير 1342 کوهنوردان سازمان بيستون، اکبر سلام تبريزي حسين دانشمند، سيروس زرگري، رضا دانش و ناصر حيدرپور از کانون کوهنوردان تهران به سرپرستي اکبر بشر دوست، براي اولين بار طي يک برنامه 24 ساعته از جبهه جنوبي به قله دماوند صعود کرده و از جبهه غربي بازگشت نمودند.

28 تير 1343 طي يک برنامه جسورانه به منظور اجراي دومين شب ماني بانوان در تاريخ کوهنوردي کشور بر بام ايران، سرور مينويي، روح انگيز و مهرانگيز حکيمي و زهره کامياب از سازمان کوهنوردي بيستون، همراه سه زن انگليسي به نام هاي آليس شاپ، اسکوفيسک و گوتيک به سرپرستي نرگس حکيمي بانوي اول مربي کوهنوردي به قله دماوند صعود نمودند که 4 نفر از بانوان ايراني 24 ساعت در قله به سر بردند. در اين برنامه کوهنوردان ديگر اکبر سلام تبريزي، سيروس زرگر، هدايت اله آراسته، کاظم تبريزي و شهباز سروري نيز از سازمان بيستون شرکت داشتند.

در سال 1344 اولين گروه ايراني از سازمان دماوند بهمن ناصحي و جهانگير امامي از طريق زبانه فرعي دره يخار به بالاي تخت فريدون راه يافته و به قله مي رسند.

در بهمن ماه 1344 نخستين صعود زمستاني يال مُلاخوران توسط عباس عليزاده، ناصر گارسچي،جمشيد عبدالهي و حمزه بايه به انجام مرسد.

در سال 1353 پس از سه سال تلاش تابستاني و زمستاني بر روي طولاني ترين يال دماوند (يال شمال شرقي) تيمي به سرپرستي علي محمد پور به همراه يک گروه 11 نفره موفق شدند اولين صعود زمستاني يال شمال شرقي دماوند را در تاريخ 8 بهمن ماه به انجام برسانند.

تابستان سال 1358 اولين صعود مستقيم دره يخار، دهليز مرکزي(بام برفي) توسط خانه کوهنوردان تهران با کوشش جلال رابوکي، حسين عزيزي و رضا کفاش با موفقيت انجام شد.

تيم ديگري از خانه کوهنوردان در سال 1359 پس از تلاش روي ديواره يخي، از انتهاي ديواره صعود کرده پس از عبور از شکاف يخي بزرگ، خود را به قله رساندند و مسيري نو پيدا کردند، اعضاي اين گروه را حسين عزيزي، ناصر مصطفوي به سرپرستي جلال رابوکي تشکيل مي دادند.

از روز 17 شهريور ماه 1360 ابراهيم بابايي، غلامرضا دانشور، عباس محمدي، داريوش بابا زاده(گروه آرش) همراه جلال فروزاني (رابوکي) محسن نوري، وحيد عسگري از تهران و ناصر خوشه چين از اراک و مهرداد گرانپايه از همدان دست به اجراي برنامه اي در دره يخار دماوند زدند و حدود 35 کيلو بار طي دو روز به چادر گاهي که در کناره سمت راست دره، رو به روي(ديواره يخي) در نظر گرفته شده بود حمل شد.

ابراهيم بابايي بخش عمودي ديواره يخي را صعود و ثابت گذاري کرد، روز بعد بابايي و رابوکي در يک طناب و دانشور و خوشه چين در طناب ديگر بخش عمودي را صعود کردند و پا بر يخچال بالاي آن گذاشتند و تا حدود 10 شب خود را به قله و پس از آن به پناهگاه تخت فريدون رساندند، به اين ترتيب نخستين صعود ديواره يخي يخار به انجام رسيد.

در زمستان سال 1360 براي نخستين بار، پس از بررسي هاي لازم از سوي کلوپ کوهنوردي دماوند

مسير يال جناقي شکل يال دوم جناح غربي دماوند با حضور علي اسکنداني، فتح اله کيايي ها و حسن جواهرپور از تاسيسات سد لار با موفقيت صعود شد.

سپس در زمستان سال 1362 اعضاي گروه کوهنوردي کاوه آزاد و کلوپ دماوند در يک اقدام مشترک بر روي جبهه جنوب غربي دماوند موفق مي گردند يال سروزان را که اصلي ترين يال جنوب غربي دماوند است را صعود کرده و بدين ترتيب 2 قسمت از يالهاي جبهه جنوب غربي را تکميل نمودند.

بدين ترتيب کوشش کوهنوردان در راه صعود از يال هاي اصلي دماوند به تدريج رو به سوي مواردي نهاد که کمتر مورد توجه بوده است از جمله يکي از مهمترين مسيرهاي صعود به قله دماوند و در ضمن دورترين آنها مي بايد از يال سر داغ در شمال غربي آن نام برد که پس از تلاش هاي مکرر و نافرجام، سرانجام پس از شناسايي و ساخت پناهگاه سيمرغ به روي يال غربي دماوند و گسترش مسيرهاي صعود از طريق اين جناح به قله، بهمن ماه سال 1374 حميدرضا قيدي و همراه او موفق به اولين صعود زمستاني يال غربي دماوند از پناهگاه سيمرغ مي گردند.

بهمن ماه 1375 فرشاد خليلي و مجيد مصلحي از باشگاه کوهنوردي و اسکي دماوند پس از بررسي ها و شناسايي هاي مکرر بر روي يال و زمين چال و برج هاي يخار موفق به اولين صعود زمستاني اين مسير مياني و تراورس برجهاي يخار ميگردند.

علي اصغر پاشازانوسي از کوهنوردان شميران در تابستان 1376 موفق گرديد از مسير جنوبي با استفاده از دوچرخه کوهستان به قله 5671 متري دماوند صعود و از همين مسير مراجعت نمايد.

در تابستان 1376 پس از استقرار يک اکيپ بزرگ 30 نفره به همراهي علي مقيم به منظور شناسايي و صعود يال شمال غربي دماوند مورد بررسي قرار مي گيرد. از اين اکيپ محمد سعادتي، حميد صفايي و ليلا بهرامي نيز موفق به اولين صعود گرده يال لش بوم به طور مستقيم تا قله گرديدند.

اصغر پرکان کوهنورد جانباز 70 درصد همداني و محروم از بينايي هر دو چشم به همراهي تعدادي ديگر از جانبازان طي مدت 3 روز در تابستان 76 از مسير جنوبي موفق به صعود به قله دماوند شدند.

اين بود تاريخچه اي از صعودهاي موفقيت آميز به اين بام سپيد پوش ايران زمين، چه بسا که صعودهاي ناموفق زيادي به اين قله صورت گرفته و به جهت عدم تجربه، رعايت نکردن ايمني و مسايل بسيار مهم در صعود از يالهاي مختلف اين کوه مخصوصاً در فصول سرد و برفگير سال تني چند از عزيزان ما جان خود را در اين راه از دست داده اند اميدواريم بعد از اين شاهد اتفاقاتي اين چنين نباشيم.

روحشان شاد يادشان گرامي

                                                                                                  ارسال مطلب از اميد بخشي